Saturday, June 19, 2010

मेनुका टाउको निहुँर्याएर सुन्दै थिईन्

रुपा नामले मात्र होइन वास्तविक रुपमा नै निकै राम्री थिई । काली–काली
हिस्सी परेकी, सलक्क परेको जिउडाल र यौवनले भरिपूर्ण शरीर भएकै कारणले
होला गाउँका सम्पूर्ण युवकहरु रुपा भनेपछि मरिहत्ते गर्ने गर्दथे ।
रुपालाई आर्कषित गर्नका लागि मञ्चित नाटकहरु हेर्न निक्कै रोमाञ्चकारी
हुने गर्दथ्यो । उनिहरुले रुपालाई लोभ्याउनका लागि गरको सहयोग सबै नक्कली
लाग्दथ्यो । रुपा आफैंलाई पनि आफ्नो सौन्दर्यतामा गर्व थियो । छिन्–छिनमा
ऊ ऐनाको अगाडि बस्ने गर्दथी । ऐनामा आफ्ना सम्पूर्ण सुन्दर शरीर
धीतमरुञ्जेल नियाल्दा एकप्रकारको लज्जाको अनुभूति हुने गर्दथ्यो, हाँसोका
विम्बहरु उतार्ने गर्दथी ।

झन् क्याम्पस आउँदा–जादाँका पलहरु निकै अविष्मरणीय हुने गर्दथ्यो ।
बाटामा क्याम्पसे केटाहरुले जिस्काउने गर्दथे । रुपा त्यसको मौन समर्थन
गर्ने गर्दथी । कति पनि प्रतिकार गर्दिनथी । लज्जालु मुस्कान छाडेर
निरुत्तर बनेर हिँड्दा ती केटाहरुले एकप्रकारको समर्थन पाएको सम्झन्थे ।
घर आईपुगेपछि ऊ बाटो भरिका रमाइला पलहरु सम्झेर मुस्कुराउने गर्दथी ।
उसलाई सधैं त्यहि बाटो नै प्यारो लाग्दथ्यो । ऊ त्यो बाटोलाई एकप्रकारको
प्रेम गर्दथी अथवा भनौं त्यो बाटो दिनमा एक दिन नहिँडी चित्तै बुझ्दैन
थियो ।

अरुणसँग उसको नजिकको सम्बन्ध छ । उसले अरुणलाई भाइ मानेकी मानेकी छे ।
प्रत्येक भाइटीकामा अरुणको निधार रङ्गिने गर्दथे उसका हातहरुबाट । सायद
आफ्ना दाजुभाइ नभएकैले होला निकै प्रेम गर्दथी ऊ अरुणलाई । अरुण उसको घर
पटक–पटक जाने गर्दथ्यो । यी दुई एकदिन नदेख्दा नै छट्पटिन पुग्थें ।
प्रत्येक दिन र रातहरु सँगै हुने गर्दथे । हाँसी–मज्जाक गर्दा गर्दै
समयले नेटो काटेको पत्तै हुदैन थियो ।

अरुण पनि उसलाई निकै प्रेम गर्ने गर्छ । सधै उसको छत्रछायाँमा बस्न
रुचाउँछ । प्रत्येक पल अरुण उसको सुन्दरताको खुलेर प्रशंसा गर्ने गर्दछ ।
सायद यहि कारणले होला रुपालाई अरुण निकै प्यारो लाग्ने गर्दछ । क्याम्पस
जान लाग्दा रुपालाई अरुण नभई हुदैन । ऊ अरुणले ‘राम्रो देखिएको छ !’
नभनेसम्म घरबाट बाहिर निस्किदैनथी ।

रुपालाई आफू बन्धनमा बाँधिएको छु जस्तो लाग्थ्यो । प्रत्येक समय आफूलाई
ठूला–ठूला पर्खालहरुकाबीच कैदमा पारिएको अनुभूत गर्ने गर्दथी । आफूलाई
घरमा पिँजडामा राखेर थुनिएको सुगाझैँ सम्झिन्थी । क्याम्पस समयबाहेक
उसलाई घरको चौघेराभन्दा बाहिर जान छुट थिएन । ऊ आफु सँगैका साथीहरु
आफूभन्दा निकै स्वतन्त्र भएको ठान्दथी । आफ्ना साथीहरुलाई जहाँ पनि जान
छुट भएको तर आफुलाई कहिँ जान पनि छुट नभएको भनेर आत्मालोचित हुने गर्दथी
। यसैकारणले होला ऊ आफ्ना रहरलाग्दा सम्पूर्ण इच्छाहरु दबाएर राख्ने
गर्दथी । क्याम्पस पार्कहरुमा प्रेमीप्रेमिकाहरु अँगालोमा बाँधिएर
प्रेमकर्म गरेको देख्दा इर्ष्या लाग्ने गर्दथ्यो उसलाई । एक मनमा त
आफूलाई प्रेम गर्ने प्रेमी खोजु जस्तो लाग्ने गर्दथ्यो तर डराउने गर्दथी
त्यसबाट उब्जने परिस्थितिहरुसँग ।
०००
रुपाकी आमा मेनुकाका दिनहरु सधैं फुर्सदिला भएर बित्ने गर्दथे । आफ्नो
श्रीमान् विदेशमा भएका कारण खर्चका लागि अरु कहाँ धाउनुपर्दैन थियो । उनि
गाउँकै गन्यमान्य पार्टीको सक्रिय कार्यकर्ता थिइन् । उनलाई जहिल्यैं
बिहान ६ बजे चिया पसलमा बसेर पार्टीका लगायतका कुराहरु गर्न अभ्यस्त
हुन्थ्यो । थोर–बहुत राजनीतिबारे प्रशिक्षित भएकी उनि आफूलाई सभ्य र
अरुलाई असभ्य भन्ने बानीले गाउँका दिग्गजहरुले मनपराउँदैनथे । एक्लो हठ
गर्ने बानीले गर्दा गाउँका शिक्षित महिलाहरु उनकोको अज्ञनता देखेर मनमनै
खिल्ली उडाउँथे । उनी आफैलाई पनि विना जानकार प्याच्च बोल्ने बानीले धेरै
चोटी लज्जित बनाएको थियो । आफ्ना कमजोरीहरु पत्ता लगाई चिया पसलमा बसेर
गफिएको देख्दा गाउँका महिलाहरुले ‘कुरा काट्ने आईमाई’को पगरी लगाईदिएका
थिए।

रुपालाई निकै कडाई गर्थिन् उनि । उनि छोरीहरु स्वतन्त्र भए बेइज्जती
बाहेक केही हुँदैन, । उनिहरुलाई आत्मनिर्णय अधिकार दिनुहुँदैन लगायतका
सोचाई राख्ने गर्थिन् । छोरीले गरेका हरेक कुराहरुमा बन्देज लागाउँथिन् ।
गाउँमा सानै उमेरमा आफु खुसी बिवाह गर्ने लहड चलेको थियो । यस्तै
विषयप्रति असान्दर्भिक रुपमा उनि छोरीलाई सजग गराई राख्ने गर्थिन्,
“फलानो जस्तो गरी पोइला हिँडिस् भने तेरो के हुन्छ थाहा पाउनेछेस् तैँले
!”
०००
भुँइमा तासहरु असरल्ल छरिएका थिए । मेनुका आफ्ना साथीहरुसँग तास खेल्नमा
अभ्यस्त थिइन् । साथीहरु चाहिँ छिमेकीका बारेमा कुरा गर्दै थिए । उनि भने
घरेलु मदिराको चुस्की लिँदै तुरुन्तै प्रतिक्रिया जनाई हाल्थीन्, “हैन,
मान्छेको कसरी मन बद्लिन्छ हँ । एकजनासँग बिहे गरेर जीवन सुम्पिदिई
सकेपछि फेरी अर्कोसँग किन जीवन सुम्पिदै पोइला जानु ? यो आईमाईको जात त !
....फेरी त्यो वीरले किन बुढी आईमाईलाई बिहे गरेको होला ? मोराले अरु
केटी देखेन !” उनका कुरामाथि अरुहरुले हो मा हो मिलाउँथे ।
“तिमीहरुलाई थाहा छ आज कान्छी त पोइला गइछ । भर्खर १५ वर्ष के लागेकी थिई
! के हतारो परेको त्यसलाई ! फेरी आफूभन्दा डबल उमेरको आर्मीसँग !”
“के–के सुन्नुपर्छ यो कानले ? हैन त्यसले आर्मी जस्तो बोकालाई छान्नुपर्छ
? तालपरे सय वटा बिहे गर्छन यी आर्मी बोकाहरु । ठिक्क पर्यो त्यसलाई !
अस्ती मसँग मुखमुखे लाग्दै थिई वेश्या ! ।”
“जवान छोरीलाई ठेगानमा नराख्दा यस्तै हुन्छ । लखर–लखर चारैतीर कुदी
हिँड्थी । छोरी होस् तपाईकी जस्तो !” आफ्नो छोरीको प्रशंसा गरेकोमा
मेनुकालाई गर्वको महसुस भयो ।

रुपा खाटमा बसेर आफ्ना आमाको कुरा सुनिरहेकी थिई । उसलाई भित्रभित्रै डर
लागिरहेको थियो आफुबाट कहित्यै त्यस्तो प्रकारको कार्य नहोस् भनेर । हात
खुट्टाहरु मन्द–मन्द गतिमा कापिरहेका थिए, आफु दोषी ठहरिने डरले । मनमा
चिसो परिरहेको थियो ।
अकस्मात् रुपाले वाक्–वाकी गरी । मेनुका साथीहरु तीनछक्क परे । मेनुकालाई
शंका लाग्यो । मनमा डर–डरको अनुभूति गरायो उसलाई । रुपा भने बाहिर गएर आई

“ए ! के भो तलाई”
“केही भा’को छैन मम्मी !”
“केही भा’को छैन भन्छस् । म थाहा पाउँदिन ?” मेनुकाले छोरीको मन तौलिन
खोजिन् । रुपा चुप लागेर बसिरही । डराए जस्तो गरी । टाउँको निहुराई ।
अनुहारमा हेर्न सकिन । टाउँको निहुँरिई रहिँ ।
छोरी यसरी निँहुरिएको देखेर मेनुका जोडले कराइन्, “कसले गर्यो यस्तो तलाई
। भन् न कोसँग सुतिस् ?” मेनुकाले शंका गर्दै अँध्यारोमा जाल हालिन् ।
रुपाका सम्पूर्ण शरीर डरले काम्न थाले । सुकुसुकाउँदै रहि । मेनुकाको
रिसले कन्पारो तातिएर आयो । आफूले गरेको शंका वास्तविक हुन लाग्दै थियो ।
सहन सकिनन् । अनायासै रुपामाथि हातहरु बजार्न थालिन् ।
“को हो त्यो ?”
“अरुण”
रुपाले अरुणको के उच्चारण गरेकी थिई । मेनुका छाँगाबाट खसेझैँ भईन् ।
सिमेन्टीमा बजारिएको जस्तो भयो । सोच्दै नसोचेको मानिसबाट यस्तो हुन्छ
भनेर सोचेकी थिइनन् । स्तब्ध भईन् । केही बोल्नै सकिनन् । सधैं केही न
केही बोलीराख्ने बोलक्कड मेनुका यतिखेर मौन थिइन् । साथीहरुले मौनताको
भङ्ग गर्दै आश्चर्यमा परिरहेका थिए । उनिहरु पनि मौन थिए ।
०००
ब्रेन्चमा तीन पात्रहरुलाई राखिएको छ मेनुका, रुपा अनि अरुण । वरिपरि
मान्छेहरु जम्मा भएका छन् । सबै एकअर्काका मुखामुख गर्दै कुरा गर्दै थिए
। कतिले ‘जोशमा होश गुमाएपछि यस्तै हुन्छ’ भन्दै थिए । मेनुकाका विरोधी
भनिनेहरु अनेक लाञ्छनाहरु लगाउँदै पालोको पैचो गर्दै थिए । रुपालाई
अरुणसँग जिम्मा लगाईदै थियो । मेनुका यस्तो दृश्य हेर्न सकिरहेकी थिइनन्
। केही गर्न नसक्ने गरी लाचार बनेर टाउको निहुँर्याएर सबै सुन्दै थिईन् ।
Rajesh Budhathoki

Monday, June 7, 2010

मेरो सलाम छ कृति !

जहिल्यै टाउँको निहुँर्याएर हिँड्ने गर्थिन् ऊनि । होचो कद, हिस्सी परेकोचेहरा अनि निलो कुर्ता सुरुवालमा उनी निकै सुन्दर देखिन्थिन् तर टाउँकोनिहुँर्याएर हिँड्ने उनको अचम्मको बानी थियो उनको । जो कोहिले हेर्दापनि यो अनुमान लगाउन सक्थ्यो कि उनी कुनै कुरादेखि सशंकित छिन् । उनको रमेरो क्याम्पस एउटै थियो । उनी यसैपाली कक्षा–११ शिक्षा संकायमा भर्नाभएकी थिइन् । म भने सोही क्याम्पसको रैथाने थिए एकवर्ष देखि ।
जाँदा–आउँदा सँगै हुने गर्दथ्यौ हामी अर्थात जाने–आउने हाम्रो बाटो एउटैपर्ने गर्दथ्यो । टाउँको निहुँर्याएर हिँड्ने गर्नाले मैले बोलाउन खासैचासो राखेको थिइन उनलाई । मलाई अपरिचित मान्छे जो कोहीसँग बोल्न पनिहिच्किचाहट हुने गर्दछ । यो मेरो राम्रो या नराम्रो स्वाभावै होला तर मउनलाई बारम्बार नियाल्ने गर्दथेँ ।
म पटक–पटक मेरो समकालीन साथी ‘रसिक’को घरमा जान्थेँ । हामी सँगै एउटैकक्षामा अध्ययन गर्दथ्यौं । अक्सर सँगै भएर अध्ययन गर्ने गर्दथ्यौं अनिपरीक्षाको तयारी पनि सँगै बसेर गर्ने गर्दथ्यौं । रसिकको घरबाट उनको घरनजिकै पर्दथ्यो अर्थात रसिकको घरबाट उनी के गर्दै छिन् भन्ने कुराप्रष्टै देखिने गर्दथ्यो । अक्सर नियाल्ने गर्दथेँ म उनका कृयाकलापहरुलाई।
उनका दुई भाइहरु थिए । भाइहरुलाई नुहाई दिने, सरसफाई गरिदिने, घर सफागर्ने, खाना पकाउने, फुलबारी गोडमेल गर्ने लगायतका कामहरु गर्न उनीअभ्यस्त हुने गर्दथिन् । तर उनी घरमा अध्ययन चाहिँ कहिल्यै देखेको थिइन ।
सायद यसलाई संयोग नै मान्नुपर्छ । एकदिन उनी र म घर सँगै फिर्दै थियौं ।अझैपनि बोलेका थिएनौ हामीहरु । वातावरण अन्धकारमय हुन लागेको थियोअर्थात पानी पर्न लागेको थियो । हावा हुण्डरीले बाटाका धुलोहरु उठाउँदैथियो । मान्छेहरु आँखा चिम्मा गर्दै हिँड्दै गरेको देखिन्थो । मलाई पनिखुल्ला रुपमा हेर्न गाह्रो परिरहेको थियो । अनायासै एक्कासी पानी पर्यो ।मसँग छाता थियो उनी भिज्न लागिन् । मैले छातासँगै ओढ्न आग्रह गरेँ । उनीमसँग छाता ओढ्न आईन् ।
मैले परिचयको सुरुवात गरेँ, “बहिनी तिम्रो नाम केहो ?”उनले एकछिन् पछि विस्तारै जवाफ फर्काइन्, “हजुर दाई मेरो नाम कृति हो ।’’मैले अरु कुरा थपेँ, “मलाई तिमी अचम्मको लाग्छ, खै किन हो ? तिमी किनखाली टाउँको निहुँर्याएर हिँड्छौं ?”उनी एकछिन् चुपचाप बसिन् अनि केहि समय पछि उत्तर दिईन्, “हैन, म योकलेजमा भर्खर आएको हुँ । मैले कसैलाई चिनेको छुइन ।” यसबाहेक हामीबीच थपकुराकानी भएन । पानी शिथिल भई सकेको थियो । मेरो घर जाने बाटो अलग भएकोकारण मैले विदाई मागेँ । उनी पनि आफ्नो घर तीरको बाटो लागीन् ।
कृति निकै दिन क्याम्पस आईनन् । लगभग आधा महिना नै भयो होला उनको अनुहारक्याम्पस र बाटाहरुमा देखिएन । मलाई लाग्यो उनी बिरामी परिन् होला नत्रयत्रो दिन क्याम्पस त नछोड्नु पर्ने हो ! मनमा एकप्रकारको खुलदुली भईरहेको थियो । मैले उनलाई विगत ६ महिनादेखि नियाली रहेको थिएँ ।
एकदिन, सायद त्यो दिन बुधबार थियो होला । मैले उनलाई क्याम्पस छेऊमा भटेँ। मलाई देख्ना साथ उनी हल्का मुस्कुराईन् अनि मलाई आफुतीर बोलाईन् । फेरीसशंकित भएको जस्तो गदै भनिन्, “दाई, तपाईसँग एउटा जरुरी कुरा गर्नु छ ।”मैलै उनलाई सरल बनाउँदै भनेँ, “के कुरा हो ! निर्धक्क साथ भनन् डराउँनु पर्दैन् !”एकछिन उनी बोल्न सुरु गरिन्, “दाई, खै किन हो तपाईप्रति मलाई एकदमैविश्वास लागेर आउँछ । तपाईलाई म श्रद्धा गर्छु । दाई, थाहा छैन म के गर्नलागीरहेकी छु तर म जे गर्दै छु ठिक गर्दैछु जस्तो लाग्छ । मेरो हृदयले नैयो कार्यमा मलाई निर्देशित गराएको छ । म निकै ठूलो समस्यामा परेको छु ।दाई, मेरो बाबा टेम्पो चलाउनुहुन्छ । मेरो बुवाले कान्छी मम्मी विवाहगर्नुभएको हो । कान्छी ममीको एउटा छोरा छ अनि मेरो एउटा भाइ छ । कान्छीमम्मीले मलाई दिनरात कुटिरहनु हुन्छ । विनाकारण गल्ती देखाई ठूला–ठूलाचिपर्ट र दाउराहरुले मलाई यातना दिई रहनु हुन्छ । यसबारे मैले बाबालाईभने तर उहाँले केही सुन्नुभएन । कान्छी मम्मीले क्याम्पस पनि नजाभन्नुहुन्छ अनि ‘तलाई पढाउने पैसा छैन हामीसँग !’ पनि भन्नुहुन्छ । मघरबाट कहिँ पनि नगई घरकै कामहरु गरेर बस्छु तर मलाई मम्मीले विभिन्नआरोपहरु लगाएर खाली गाली मात्र गरिरहनु हुन्छ । मलाई कुटेको देखेरछरछिमेकीहरु पनि अतालिएको जस्तो गर्छन् तर नकुट्नुहोस् भनेर कहिल्यैभन्दैनन् । दाई सम्पूर्ण रुपमा हारेको छु । म विवश छु । अब मैले केगर्नुपर्छ सो मलाई थाहा छैन् । कतिपल्ट आत्महत्या गर्न खोजेँ तर भाइलेमलाई रोक्यो । म मेरो आफ्नो भाइलाई प्राणभन्दा माया गर्छु ।”
“दाई थाहा छैन मेरो बाटो गलत छ या सही । म स्वतन्त्रपूर्वक बाँच्नचाहन्छु । म भय र डर रहित भएर जीउन चाहन्छु । दाई अब म छिट्टै मेरोसाथीको भाइसँग विवाह गर्दैछु । मेरो दुःख र वेदनाहरुलाई उसले देखेको छ ।मलाई असाध्यै धेरै प्रेम गर्दछ उसले । उसका परिवारहरुले पनि मलाईबुहारीका रुपमा स्वीकार गर्ने गएका छन् । दाई तपाईलाई लाग्ला यो गलत कुराहो । तर मसँग अरु कुनै बाटो छैन । म त्यो जन्जीरबाट सधैँका लागि छुटकारापाउन चाहन्छु । मैले जीवनमा धेरै सपनाहरु सजाएकी थिएँ तर त्यी सपनाहरुसबै भताभुङ्ग भएर गए । विवशता र लाचारिपनाले घाँटी निमोठ्न थाल्यो मेरो ।अब म जीवनको खोजीमा छु ।”
म स्तब्ध भएँ । केही भन्नै सकिन् । उसले चालेका पाइलाहरु सही छन् या गलत? मलाई केही ज्ञान छैन । मान्छे किन क्रुर हुन्छ ? आफैँलाई प्रश्नगर्दैछु यतिखेर तर उत्तर भेट्टाउँदिन कहिँ पनि । धिक्कार छ तिमीहरुलाईज–जसले उनका सपनाहरु खोस्यौ । तिमीहरु बाँच्न र केही गर्न चाहनेहरुलाईघाँटी निमोठ्न खोज्छौं अनि धर्तीका बोझहरु र अर्काका खुसी लुट्नेहरुलाईतिमीहरु समर्थन गर्दछौं । बाहिर–बाहिर सदाचार भाषण गर्दै हिँड्ने अनिभित्र–भित्रै क्रुर र अमानव बन्ने तिमीहरुको द्वैध चरित्र देखेर घीनलागेको छ मलाई । आमा र बाबाको पगरी लगाएर सर्वोच्च ठान्छौ आफुहरुलाई तरछोराछोरीप्रतिको कर्तव्य र दायित्व पोली खाने तिमीहरुको जीवन धिक्कार छ ।बच्चा जन्माए पनि सबै कुरा पुग्छ ? छोराछोरीहरु तिमीहरुका वासना र यौनकोउन्मादले भरिएको रोमान्टिक रातको प्रतिफल हो कि कर्तव्य, प्रेम अनि रहरको? प्रश्नको उत्तर छैन तिमीहरुसँग । किनभने तिमीहरुले धेरै बुझेका छौ अनिबुझ पचाएका छौं । मूल्यहीन र अर्थहीन छ तिमीहरुको जीवन । तिमीहरुलाईकृतिको हृदयले सरापेको छ । तिमीहरुले कहिल्यै पार पाउँदैनौ यसबाट ।
प्रिय बहिनी कृति, तिमी अहिले कहाँ छौं मलाई थाहा छैन् । विवाह पछिएकपल्ट मात्र तिमीलाई देखेको हुँ । तिमी निक्कै खुशी देखिन्थ्यौ त्यतिखेर। उज्यालो अनुहार अनि रातो साडीले तिमीलाई निक्कै सुहाएको थियो । तिम्रोअनुहारका त्यी खुशी कहिल्यै नझरुन् । बाहिनी तिमीले पहिलो आफ्नो अस्तित्वबनाउनु पर्छ । कसैबाट आश्रित नबन तिमी । तिमीले आफ्नो अस्तित्व समाजलाईदेखाउनै पर्छ । थाहा छैन हामीहरुलाई समय र परिस्थितिले कहाँ पुर्याउँछ ।मेरो असीम प्रेम र आर्शिवाद छ तिमीलाई, प्रगतिको शिखर चढ् है । मेरो सलामछ कृति !
Rajesh Budhathoki