एकताको लागी मनाऔं मई दिवस

करुण पौडेल

मजदुर दिवस अर्थात विश्वभरका विभिन्न सरकारी तथा गैर्यसरकारी कम्पनीहरु, खानीहरु, महलहरु मा काम गर्ने सम्पूर्ण श्रमजीविहरुले विजय (आंशिक रुपमा नै भएपनि) उत्सवको रपमा मनाउने दिन अर्थात मजदुरहरुको माहान चाड भनेर बुझ्ने र मनाइने दिन हो र मनाउदै आइरहेका छौं। सदा झै आज पनि संसारका श्रमजीवीहरुले यो माहान चाडलाई निकै हर्ष र उत्साहका साथ मनाईरहेका छन्। अहिले आएर मजदुर दिवसलाई सम्झिने, मनाउनेहरु धेरै भए पनि, यो आन्दोलनमा मजदुरहरुले प्राप्त गरेका उपलब्धीहरुबाट फाइदा लिइरहेको भए पनि १२१ औं मजदुर दिवस मनाइरहँदा सम्म पनि मजदुर दिवसकै बारेमा हामी धेरैलाई थाहा छैन। किन यसो भैरहेको छ त? भन्दा अहिले आएर मजदुर दिवसको नाममा मनपरि तन्त्र लागु गर्ने, मजदुर दिवसको आफूखुसी व्याख्या गर्ने पनि गरिएको छ अर्थात यो गौरवमय इतिहास र परमपराको बद्नाम गर्ने काम भैरहेको छ। त्यसैले यो माहान चाडलाई स्मरण गर्ने मात्र होइन, त्यस दिनले प्रदान गरेको जुझारु संघर्षको स्पि्रटलाई आत्मसाथ गर्दै आफ्ना मुक्तिका पाइलाहरु निरन्तर अगाडि बढाउने प्रण समेत गर्नुपर्छ तब मात्र यो चाड मनाएको सार हुनेछ।

अरु विभिन्न विषयमा जस्तै मई दिवसको बारेमा हाम्रो देशमा दुई किशिमले व्याख्या गर्ने गरिएको छ। कसैले आज १२१ औं मई दिवस भनि मनाइरहेका छन् त कसैले १२२ औं मई दिवस मनाइरहेका छन्। यहाँ एक वर्षको अन्तर हुनुको कारण चाही १२२ औं मई दिवस मनाउनेहरुले मजदुरहरुको अन्तराष्ट्रिय समितीको (द्धित्तिय अन्तराष्ट्रियको) सन् १८८९ मा पेरिस शहरमा भएको भेलाको (जहाँ मई दिवस मनाउने निर्णय गरिएको थियो) दिन देखि गणना गर्न शुरु गर्छन् भने १२१ औं मई दिवस मनाउनेहरुले द्धित्तिय अन्तराष्ट्रियले निर्णय गरी मनाउन थालेको दिन देखि अर्थात १९९० देखि गणना गर्ने गरेको पाईन्छ। ऐतिहासिक मई दिवस “मई १” लाई मनाउने परम्परा आजभन्दा १२० बर्ष आगाडि देखि शुरु गरिएको कुरा माथि उल्लेख भैसकेको छ। यो १२० औं बर्षको अन्तरालमा संसारमा कैयौ ठुला-ठुला परिवर्तनहरु भएका छन्। कैयौं देशहरुमा मजदुरहरुको वर्गिय राज्यसत्ता स्थापित भए, कैयौं देशमा आन्दोलका गतिहरु बिकसित भैरहेका छन् भने अर्कोतिर पुजीपतिद्वारा शोषणका रुपहरु बदल्ने कामहरु भइरहेको छ। शोषण र दमन गर्ने तरिकाहरु फेरिएका छन्। उत्पीडनका जंजिरहरु झन- झन कसिँदै गैरहेका छन्। यी विविध समस्याका बाबजुद यस अवधिमा भएका उपलब्धिहरु त्यही मजदुर आन्दोलनको तेजगति अर्थात मजदुरहरुको वीरतापुर्ण एवं संगठित संघर्षको प्रतिफल नै हो र श्रमजीवी वर्गका संघर्षमय पाइलाहरु निरन्तर सचेत संगठित मिलिटेन्ट रुपमा बिकसित हुदै आएका हुन्। तिनै आन्दोलनका पाइलाहरुले नै विजयको शिखर तर्फ पु–याएको हो। यस्तो संघर्षशील परम्परा बोकेको मई दिवस मनाउँदै गर्दा विषेशतः मजदुरहरुको त्यो संघर्षको इतिहासको संक्षिप्त रुपमा चर्चा गरिने गरेको छ।

मजदुरबर्गको उदय पूँजीबादको बिकाशको अर्को रुप, औधोगीकरणकबाट भएको हो र पूँजीबादको बिकाश पूर्वाधर मजदुर वर्ग नै थियो र छ। मजदुरहरुको श्रम शक्तिबाट नै पुजीपति वर्गले आफ्नो पुजीको बिकास गर्दै लग्यो र मजदुरवर्गको श्रमशोषणबाट अर्जित सम्पति नै पूजीपति बर्गको मूख्य आम्दानि आधार थियो र छ। यसरी पूँजीपति वर्गले मजदुरहरुलाई १८–२०–२४ घण्टा सम्म काममा लगाएर आउने मुनाफाबाट नै उसको मुख्य बाँच्ने र अकुत सम्पति जोगाउने आधार बनायो भने अर्कोतिर मजदुरले आफ्नो श्रम बेचेर अर्जित न्यून तलवले बाँच्नुपर्ने, आफना घरपरिवार , बालवच्चाको पालनपोषण, स्वस्थ्य, शिक्षा जस्ता अत्यावश्क कामहरु गर्नुपर्ने भयो जो (तलब) कहिल्यै प्राप्त थिएन र हुदैनथ्यो। यसरी मजदुरहरु लामो समय सम्म काममा जोतिइरहनु पर्ने अवस्थाले गर्दा उनीहरुका शारिरिक अंगहरु शिथिल हुन थाले। शारिक थकाई र मानसिक पिडाका कारण बिरामी हुने जस्ता समस्याहरु तीव्ररुपमा देखा पर्न थाले। शारिरिक असक्तता, अशिक्षा, वेरोजगारी एवं अन्य समस्याहरु समेत थपिए। यसरी विभिन्न तरहका समस्याहरु मजुरहरुमाथि थपिदै गएपछि यी विवध समस्याहरुले आक्रान्त बनेका मजदुरहरु सँग अब दुई २ वटा विकल्प मात्र देखा पर्न थाले। या त पुँजीपतिहरुका सवै प्रकारका दासत्वलाई, दमनचक्रलाई सधैं स्वीकार गर्दै मर्नु पर्ने भयो या त त्यस प्रकारका समस्याबाट राहत पाउन पुँजीपतिका बिरुद्ध संघर्ष गर्नुपर्ने। यी दुई विकल्प मध्ये दोस्रो विकल्पलाई प्रयोग गर्ने निर्णय लिनुपर्ने थियो र मजदुरहरुले आफ्ना समस्याको मूल जड, श्रमशोषणको विरुद्ध एकतावद्ध भई संघर्षमा उत्रनु पर्ने त्यो बेलाको आवश्यकता थियो तर कसरी गर्ने भन्ने कुनै पूर्वयोजना थिएन पछि क्रमिक रुपमा समस्या भित्र बाटै यस्को निकाश आएको हो। मजदुरहरुले शुरु-शुरुमा आफू-आफूमा आ-आफ्ना तीता अनुभवहरुको आदान-प्रदान गर्न थाले। उनीहरुको आफनो थिचिएको स्वरलाई साथीहरु बिचको छलफल र वहसमा ल्याउन थाले। शोषण र दमनका बिरुद्धका आवाजहरु एक आपसमा प्रसारित हुँदै जान थाले। कतिपय अवस्थामा मजदुरहरुले आफ्नो शोषण गर्ने काम औजारबाट भएको भन्ने महशुश गरी शोषण प्रतिको घृणा भाव औजारमाथी केन्द्रित गरे, वर्गिय घृणाको प्रदर्शनको रुपमा औजारहरुको तोडफोड समेत गरे। तैपनि मजदुरहरुबिच हुने तीता अनुभवहरुको आदानप्रदान, एक अर्को सँग गरिने छलफल र वहसको परिणाम स्वरुप मजदुरहरुको वस्तविक शत्रु पहिचान गर्ने सहज बातावरण बन्यो। आफ्नो वास्तविक शत्रको पहिचान गरिसके पछि मजदुरहरुले स-साना आन्दोलन, बिद्रोह, हडतालहरु गर्न थाले र यही क्रममा जन्मिएको थियो चार्टिस्ट आन्दोलन, जुन मजदुरहरुको पहिलो र संगठित (सिमीत नै किन नहोस्) आन्दोलन थियो। यस्ता आन्दोलनहरुमाथि पूँजीपतिहरुले क्रुर दमनको नीति लिदै गए, झन-झन शोषण र दमनलाई चर्काउदै लैजान थाले भने यता मजदुरहरुले यी पूँजीपतिहरुको अरु पूँजीपतिहरु सँग यिनीहरुको छुट्टै सम्वन्ध छ, र एकले अर्कोलाई सघाई रहेका छन् त्यसैले अव हामी पनि एक जुट हुनु पर्छ, संगठीत हुनुपर्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न शुरु गरे। यसै समयको शेरो फेरोमा अर्थात सन् १८४८ मा कार्लमार्क्स र फेडरिक एङगेल्स मिलेर कम्युनिष्ट घोषणा पत्र तयार पार्नुभयो। त्यो घोषणा पत्रले मजदुरहरुको अधिकार खोसिएको, श्रमको शोषण गरिएको र ती अधिकार खोसिएका अधिकार प्राप्त गर्ने शक्ति उनीहरुमा (मजदुरहरुमा) नै भएको बोध गराई त्यो शक्ति वर्ग दुश्मनका विरुद्धमा एकत्रित गर्ने काम ग-यो। संसारभरिका मेहनतकर बर्गलाइ एकजुट हुन आव्हान गर्दै “संसारका मजदुर एक हौं। ” भन्ने महान वाक्यांश संसारका कुना कुनामा रहने श्रमजीवी, मजदुर वर्गको बीचमा पुग्यो। जसले असंगठितलाई संगठित गर्ने र रष्ट्रिय आन्दोलनलाई अन्तराष्ट्रिय आन्दोलनसंग जोड्ने काम ग-यो र अन्तराष्ट्रिय सम्वन्धहरु बिकसित हुदै गए। मजदुरहरुमा चेतनाको बिकास हुँदै गयो र आन्दोलनको संगठित तरिकाहरु अपनाउदै गए। आन्दोलनको डौडानमा आइपर्ने समस्याहरु न्यूनतम् प्रकारले कसरी हल गर्ने भन्ने ज्ञानको बिकास हुँदै गयो। मजदुर आन्दोलनले जति जति अन्तराष्ट्रिय रुप ग्रहण गर्दै त्यही अनुपतमा मार्क्स एङगेल्सहरुले मजदुरहरुलाई संगठित गराउने पहल गर्न थाल्नुभयो।

मार्क्स र एङगेल्सले संगठीत मजदुरहरुलाई पुजीपतिले मजदुहरुको शोषण कसरी गर्छ? मजदुरले श्रम गर्दा आफुले गरेको श्रमवापत कति प्राप्त गर्छ? पुजीपतिले श्रमिकको श्रमबाट मुनाफा कसरी र कहाँबाट कमाउछ? त्यो क्रमको बिकास कसरी भयो? जस्ता महत्वपुर्ण बिषयहरुमा “अतिरिक्त मुल्यको सिद्धान्त”को प्रतिपादन गरेर मजदुरहरुलाई शोषण गरिने स्वरुपकाबारेमा स्पष्ट पार्दै, प्रशिक्षित गर्दै जानुभयो एकातिर भने अर्कोतिर असंगठितहरुलाई संगठित गर्दै जाने काम पनि सँग सँगै गर्नुभयो र क्रमिक रुपमा सचेत मजदुर संगठनहरुको बिकास हुँदै गयो। यसरी अलग-अलग देशहरुमा छरिएर रहेका संगठीत र असंगठित मजदुरहरुलाई एकत्रित पार्न मार्क्स एङगेल्सले सन् १८६४ मा प्रथम अन्तराष्ट्रियको गठन गर्नुभयो। जसमा कैयौं देशका मजदुर संगठनहरुले प्रतिनिधित्व गरेका थिए। उक्त अन्तराष्ट्रिय ले मजदुर आन्दोलन सम्वब्न्धी महत्वपुर्ण निर्णयहरु गर्दै सन् १८६६ सेप्टेम्वर मा नेशनल लेवर युनियनद्धारा प्रस्तावीत आठ घण्टे कार्य दिवसको मागलाई पास गर्ने काम भयो। यसपछि मजदुरहरुले आफ्ना आन्दोलनहरुलाई झन-झन घनिभुत बनाउदै गए र सन् १८७२ मा पेरीस बिद्रोहले एकता र वीरता प्रदर्शन गर्न सफल भयो र आफ्ना आन्दोलित पाइलाहरु निरन्तर अगाडि बढाउँदै गए। विश्वका श्रमजीवीहरुमा रक्तसंचारको गतिको रुपमा आन्दोलनका भावनाहरु तरङ्गीत भए, सञ्चारित भए। आन्दोलनका आकार प्रकार र रुपहरु फेरिदै जान थाले। यद्देपि मजदुरमाथि आर्थिक संकट, युद्धको बिकास र अन्य सबै प्रकारका समस्याको भार परिनैरहेको थियो। तापनि ती सम्पूर्ण समस्याहरुसँग लड्दै संगठितरुपमा संझौताहिन शंघर्ष गर्दै अगाडी बढ्नु मजदुरहरुको लागी अनिवार्य नै थियो। आफुहरुमाथि रहेका सबैखाले शोषण दमनका बिरुद्धको आन्दोलनलाई अझ चर्काउनु जरुरी थियो र यही बाट शुरु भएको हो ऐतिहासिक मई आन्दोलन।

सन् १८८० देखि मजदुरहरुले आन्दोलनको तिब्ररुपमा बिकास गर्दै गए। ती जतिपनि आन्दोलन भए त्यहाँ उनीहरुले आन्दोलनको मुख्य माग (नारा) “८ घण्टाको कार्यदिवस,” (८ घण्टा काम अर्थात ८ घण्टा काम, ८ घण्टा मनोरञ्जन र ८ घण्टा आराम) लाई बनाएका थिए। पछि गएर आन्दोलनलाई अझ चर्काउन र पुँजीपतिहरुको डटेर सामना गर्न केही सहज हुनेभएकाले बामपन्थीहरुको राम्रो प्रभाव भएको अमेरिकाको शिकागो शहरलाई आन्दोलनको मुख्य केन्द्रबिन्दु बनाए। त्यस्तै प्रकारले न्युयोर्क, वासिंगटन, वाल्टीमोर, मिलवाकी, सिमासिनारी, डिट्राइट र सेन्टुलुई आदि स्थानहरुका साथै अन्तराष्ट्रिय रुपमा आन्दोलनका तयारीहरु तिब्ररुपमा भए। मजदुरहरुको एकता र शक्ति प्रदर्शन हुदै गयो। यो ८ घण्टाको कार्यदिवसलाई संघर्षको मुख्य केन्द्रबिन्दु बनाएर १८८६ मई १ दिन देखि संघर्षलाइ अझ तेज बनाउने निर्णय भयो। यो त्याहाँको मजदुर संगठन र सेन्टर लेवर युनियन लगायतका संगठन ले गरेका थिए। त्यसलाई सफल बनाउन ८ घण्टा कार्यदिवसीय आन्दोलन कमिटिले मजदुरहरुको शक्ति तथा बिरोध प्रदर्शन गरेको थियो। त्यो प्रदर्शनमा २५००० मजदुरले भाग लिएका थिए। सन् १८८६ मई १ मा प्रथम अन्तराष्ट्रियको गठन भएको दिन पारी मईदिवस मनाउन एकतावद्ध भएका मजदुरहरुले शिकागो शहरका सम्पुर्ण कम्पनिहरुमा कामहरु ठप्प पार्दै प्रदर्शनमा उत्रिए जसको कारणले गर्दा एकातिर मजदुरहरुको संगनिक शक्ति र अर्को तर्फ पुँजीपतिहरुको सञ्जाल स्पष्ट दुई भागमा विभाजीत भयो र पुँजीपतिहरु पनि आफ्नो सम्पूर्ण शक्ति लगाएर मजदुर दमनमा उत्रिए। मजदुर नेताहरु मारेर आन्दोलनको घाटी निमोठ्न सकिन्छ, आन्दोलनको विसर्जन गराउन सकिन्छ भन्ने मान्यता लिएको पुँजीपतिहरुको सञ्जालले मजदुरहरुको त्यो प्रदर्शनलाई रगतको भेलमा परिणत ग-यो। तर आफना मागहरु पुरा गराउने उद्देश्यद्धारा आन्दोलित मजदुरहरुको आन्दोलन रोकिने अवस्था थिएन, निरन्तर अगाडी बढिरह्यो। मई १ को शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमाथी गरिएको बरबर दमनका बिरुद्ध मजदुरहरुले मई ३ मा “मेनकार्मिक रिपाल” कारखनाबाट हड्ताल शुरु गरे र जुलुससहित बाहिर आई शान्तिपुर्ण सभामा परिणत भए। यसरी शान्तिपूर्ण सभा गरिरहेको अवस्थामा पुलिसले सभा माथि अन्धाधुन्ध हमला शुरु ग–यो, गोली बर्साउन थाल्यो। पुलिसको गोलीबाट ६ जना मजदुरहरु शहिद भए कैयौं घाइते हुन पुगे। यस घटनाबाट मजदुरहरु निकै आक्रोसित भए। त्यसको प्रतिवाद गर्न ४ मई का दि सिकागो शहरको “हे मार्केट”मा मजदुरहरुले बिशाल प्रदर्शन गरे। प्रदर्शन पछि सभामा परिणत भएको यो सभा शान्तिपुर्ण वातावरणमा सम्पन्न हुँदै थियो तर अन्तिम अवस्थामा पुगिरहेको बेला पुलिसले फेरी पनि यो सभामाथि आक्रमण ग–यो गोला बारुदको बर्षा ग-यो। यस पटक मजदुरहरुले आक्रमणको डटेर मुकाविला गर्दै जवाफी कारवाही गरिरहे। त्यो दिनको आन्दोलनमा पुलिसको गोलीबाट ४ जना मजदुर मारिएका थिए। प्रतिकृयावादी पुजीपति वर्गले आफ्नो खुनी अनुहार प्रश्तुत गर्दै दमन र गिरफ्तारी तीव्र बनायो र मजदुरका ४ नेताहरुः पार्सन, स्पाइस, फिसर र एङगेललाई मृत्युदण्ड दियो। भने कैयौं मजदुर नेनाहरुलाई जेलमा अमानबिय यातना दियो। गोर सोयाव र फिल्डेन्लाई सबैभन्दा लामो समयसम्म जेल सजाय दियो भने एक जना मजदुर नेतालाई जेलभित्र नै मारेको थियो। र यही दिन देखि नै मजदुरहरुले शहिदको रगतले रङ्गीएको रातो झण्डाको प्रयोग गर्न शुरु गरेका हुन्।

प्रतिकृयावादी पुजीपति वर्गले यसप्रकारका हिंसात्मक कृयाकलाप अमेरिकामा मात्र होइन, बिश्वभरकै पुजीपतिहरु तथा शासकहरुको चरित्रगत बिशेषता नै हो र त्यो चरित्र बिश्वमै प्रदर्शन हुन्छन् र भइरहेका छन्। तर यस्ता दमनका बिरुद्ध सचेत र संगठित श्रमजीवि शक्ति कहिल्यै झुक्न जानेको छैन, झुकेको इतिहास भेटिदैन। सन् १८८६ को मइ महिनाका यी घटनाले मजदुरहरुलाई लगातार श्रृंखलाबद्ध रुपमा आन्दोलनलाई आगाडि बढाउदै आफ्नो विजयको शिखरतिर पुग्ने प्रेरणा प्रदान गरिरहेको छ। तिनै आन्दोलनका स्पिरिट नै मजदुर वर्गको एतिहासिक प्रेरणाको दिन हुन्। सिकागो शहरमा भएको वीरतापुर्ण लडाइमा वीरगति प्राप्त गर्ने मजदुर नेताहरुले शाहदत प्राप्त गरेतापनि उनीहरुले देखाएको बाटो जीवित नै रह्यो। १८८६ मई १ देखिको एतिहासिक आन्दोलनमा दर्जनौ मरदुर नेतालाई गुमाए पनि अन्ततः पूँजीपतिहरु घुँडा टेक्न बाध्य भए र त्यही आन्दोलनको उपलब्धी नै अहिले सम्म हामीले उपभोग गर्न पाएका छौं। संसार भरका मजदुरहरुको आठ घण्टा काम, आठ घण्टा मनोरञ्जन, आठ घण्टा आराम र हप्तामा एक दिन छुट्टी मिल्ने भएको त्यसैबाट भएको हो। यसरी १८६४ मा प्रथम अन्तराष्ट्रिय को स्थापना, १८६६ मा ८ घण्टा मागको समर्थन, १८८६ मा १ मई देखिको आन्दोलनमा कैयौं मजदुर नेताहरुको शहादत हूदै मजदुरहरुको वीरतापुर्ण प्रदर्शन र सम्झौताहीन संघर्षको कारणले गर्दा पुजीपति वर्गलाई १८–२०–२४ घण्टाको कामलाई घटाएर ८ घण्टाको कार्य दिवसको मागलाई स्वीकार्न बाध्य हुनुपरेको थियो। मजदुरहरुका जुझारु, संगठित आन्दोलन र उनीहरुका आन्दोलनका भावनाका अगाडि पुजीपति वर्गले घुडा टेक्नु सिवाय अर्को बिकल्प थिएन र हुँदैन पनि। त्यही आन्दोलनका कारणले गर्दा संसारका हरेक सरकारले ८ घण्टे कार्यदिवसलाई मान्न बाध्य हुनुपरेको थियो। यही आन्दोलनको स्प्रिट, यही आन्दोलनको भावना अनुसार हामी संसारका मजदुर आज पनि एकजुछ छौं आज पनि आन्दोलित छौं किनकि मजदुरहरुको शासन अझै आएको छैन खबरदार पूँतिपतिहरु हो भन्ने संदेश हो मई दिवस।

आज हाम्रो देशमा यही मजदुर दिवसको दिन पार्दै आफूलाई संसारकै सबैभन्दा क्रान्तिकारी भन्न रुचाउने, किषान मजदुरहरुको पार्टी भन्ने गरेको तथा पछिल्लो समयमा नेपालकै सबैभन्दा ठूला पार्टी भएको ए. माओबादीले त्यो मजदुर आन्दोलनको मर्मलाई कुण्ठित पार्दैछ। मई दिवस मनाउने भन्दै अनिश्चितकालिन नेपाल बन्दको घोषणा गरेको छ, दुःखि मजदुर किषानलाई झनै पीडा दिदैछ किनकि यो आन्दोलनको को मुख्य उद्देस्य माओबादीले सत्ताको नेतृत्व गर्न पाउनु हो। जुन हिसाबले संविधानसभाको ठूलो दलको हैसियतले सरकारको नेतृत्वको माग भएको छ, त्यही हिसाबले सबै पार्टीहरुलाई सहमत गराई आफूलाई समर्थन जुटाउनु पनि उसैको काम हो तर यसो गरिएको छैन। समस्याको समाधान तिर होइन अरु बल्झाउन तल्लिन छ यो आन्दोलन एकातिर भने अर्को तिर यो माओबादीको आन्दोलनमा प्रदर्शन गरिने व्यानरमा माथि उल्लेख गरिएको माहान वाक्यांश “संसारका मजदुर एक हौ” नै हुनेछ तर ए. माओबादीले नेपालका मजदुरहरुलाई जाती-जाती मा विभाजन गराऔं भन्ने नारा लगाई रहेको छ भने अर्को ठूलो दल एमाले ले जाती-जातीमा मात्र होइन नेपालमा मजदुर हरुलाई क्षेत्र-क्षेत्रमा विभाजन गराऔ भनी मजदुर दिवस मनाउँदै छ। मजदुर दिवस कुनै छुट्टै समुहको लाभलाई हेरेर, केवल आर्थिक मागलाई मात्र हेरेर नभई राजनीतिक मागको दिवस हो। छोटा–छोटा उपलव्धिको मात्र नभई शोषण मुलक पुजीवादी व्यवस्थाको अन्त्य र यो संसार भरमा वर्गविहीन समाजको स्थापनाको महान यात्रामा अगाडि बढ्नको लागि हो। जसलाई उच्च मनोवलका साथ अनुशरण गर्दै मई दिवसको सर्थकता सिद्ध गर्नको लागी नेपालका मजुरहरुलाई जाती-जातीमा क्षेत्र-क्षेत्रमा विभाजन गर्नको लागी आफू-आफूमा भिडाएर सरकारमा बसेर रमिता हेर्नको लागी होइन संसारका मजदुर एक वनाउन, वर्गिय लडाईमा सहयोग र समर्थन जुटाउनको लागी मनाऔं १२१ औं मई दिवस।

हामी मजदुर वर्ग हौं कहीं कतै गर्दैनौं दुश्कर्म क्यै।

संसारै भर वर्ग यो कही कतै फुट्दैन जुट्छौं सबै।।

त्यसमा जाल रचेर दुष्टहरूले गर्छन सदा मोजले।

हाम्रो खुन पिएर दुर्जनहरू कुर्लन्छ त्यै सुरले।।

हाम्रै हुन ढुकुटी यो विश्व बीचका हाम्रो सबै पौरख।

पोखी मात्र बने यी धर्ती भरका सम्पूर्ण यी वैभव।।

जसमा भव्य हिरा र मोतिहरूका खम्बा जडी सुन्दर।

सुनका सिक्री भुलाई बन्दछ सदा आनन्दको मन्दिर।।

त्यसमा लागि दिने सहस्र गतिका सम्पत्तिका रासको।

खानी हामीहरू सबै त धुकुटी सम्पूर्ण हाम्रै त हो।।

हिरा सुन र सीप साथ श्रम त्यो सम्पूर्ण हाम्रै रह्यो।

आफ्नै बास भए विछट्ट झोपडी बस्नै नहुनेछ त्यो।।

खोज्छौं हामीहरू फोरेर पहरा सुनका ति खानीहरू।

झिक्छौं रत्न अनेक ति थरीथरी हिरा र मोतीहरू।।

तिनको मोल गरिदिन्छ दुष्टहरूले दुई छाक खाना पनि।

मुस्किलले पुगि जान्छ सब विभव त्यो लिइन्छ लुटे सरी।।

धनको धाक दिएर दुष्टहरुले खाइसके हाम्रो जीवन।

हाम्रो खुन पिएर मात्र खुशीले मोटाउँदछन् ती जन।।

यस्तो यो अति नै भयो अझ पनि सहेर पो के गरौं।

छाड्ने छैन अवश्य जित्छ दुनियाँ सामन्तको लौ अब लडौं।